Brief van kraamverzorgster met vruchtbaarheidsproblemen

Deze brief ontving ik van een kraamverzorgster en verdient een plaatsje op mijn website.

Lieve gezinnen,

Ik ben jullie kraamverzorgende en dat ben ik heel graag.
Jullie delen met mij jullie intiemste momenten en onderwerpen, van pijnlijke hechtingen, ongeplande zwangerschappen, aambeien, pijnlijke borsten, relatieproblemen, hoe blij, trots of onzeker jullie zijn,schaamte’s of juist hoe snel de zwangerschap lukte of het ziekenhuistraject wat jullie hebben doorstaan met positief resultaat..
Ik geniet van jullie verhalen, vind het bijzonder aan mijn werk dat jullie dit met mij willen delen.
En jullie mogen mij alles vertellen en vragen maar wat jullie nog wel eens vergeten is, dat ik buiten kraamverzorgende ook maar gewoon een mens ben en dat ik andersom niet alles met jullie wil delen.
Ik wil liever niet vertellen waarom ik nog geen kinderen heb of zwanger ben.
Ik wil niet vertellen dat het bij ons (nog) niet lukt, dit is te pijnlijk en ik vind het niet gepast om jullie roze wolk of eigen geluk te verstoren met mijn verhaal.
Vraag mij dan alsjeblieft ook niet of ik zelf nog geen kriebels heb, of we al begonnen zijn, of ik nog even wil wachten, of ik er zelf niet eens werk van moeten maken, of ik misschien geen kinderen wil omdat ik er al zoveel op m’n werk zie, of mijn vriend nog niet wil misschien?
Ik voel me een timmerman die thuis niks af maakt.
Een kraamverzorgende die zelf geen baby kan maken.
En ondertussen gaan we maar door, teleurstellingen incasseren, na een werkdag het shirt van mijn vriend nat huilen, rekening houden met een afspraak in het ziekenhuis, hormonen spuiten en voor jullie zorgen.

Lieve gezinnen, ik doe dit graag, ik vind mijn werk heel bijzonder en ik weet dat jullie het niet verkeerd bedoelen.
Aan de buitenkant van iemand zie je niet altijd het verdriet of de pijn waar iemand mee te dealen heeft en dit wil ik jullie zo graag duidelijk maken.

Een kraamverzorgende.

Hier doe ik het voor!

Beste Anne,

Middels dit berichtje wil ik je graag bedanken voor het inzicht dat je me gegeven hebt door het lezen van jouw openhartige boek.
Zwanger van mijn tweede kind meldde ik me direct aan voor Moeders voor Moeders. Als verloskundige dacht ik als geen ander te weten hoe belangrijk het is om hieraan mee te doen. Dacht ik te weten…
Ik kreeg als bedankje voor mijn deelname jouw boek en ik heb het in 1 ruk uitgelezen. En ik realiseerde me dat ik al die jaren als verloskundige nooit heb geweten hoe heftig een vruchtbaarheidstraject voor mensen is. Tijdens mijn opleiding is hieraan niet veel aandacht besteed. Ik begeleid iemand eigenlijk pas echt als de zwangerschap al een feit is. Natuurlijk heb ik medische kennis over alle procedures en weet ik hoe behandelingen gaan. Maar bijvoorbeeld het feit dat je soms dagelijks naar het ziekenhuis moet voor echo’s en hoe dat je persoonlijke leven kan gaan beinvloeden en beheersen, daar heb ik weinig over geleerd.
En dat terwijl ik toch geregeld mensen op mijn spreekuur krijg die zwanger zijn geworden via zo’n ingrijpend traject.
Waar ik vroeger volstond met een welgemeend ‘gefeliciteerd’, sta ik nu op, loop ik naar de andere kant van mijn bureau en breng ik mijn felicitaties persoonlijk over 🙂 En vertel ik hoe geweldig ik het vind dat zij nu zwanger zijn geworden en hoe spannend de afgelopen tijd geweest moet zijn.  En ik merk uit de reacties van mensen, hoezeer zij dit waarderen.
Dus Anne, dank je wel voor dit inzicht. Je hebt hiermee van mij een completere verloskundige gemaakt!

Groetjes Nienke Stam
Verloskundigenpraktijk Castrovalva in Almere
Anne Tel - Paaseitjes zoeken in het AMC (2012)

‘#lievelotjes, ik heb een #openzenuw bericht’

Lieve (ex) lotjes,

Regelmatig schrik ik van jullie openzenuw-berichtjes, waarschuwingen, baby alerts en alarmen. Bij elke foto van een dikke buik, echo, baby of kinderkamer houden jullie rekening met de andere lievelotjes die (niet) zwanger zijn.

We zitten vast allemaal anders in elkaar, maar persoonlijk vind ik de #openzenuw waarschuwingen juist confronterend en pijnlijk.

We volgen elkaar en leven met elkaar mee. De een wordt zwanger, de ander niet. Hoe wreed het ook is. We willen het allemaal, waarom zij wel en ik niet, denken sommigen wellicht bij een zwangerschapsaankondiging van een ander.

Natuurlijk mag je vanuit je tenen balen dat het bij jou (nog) niet is gelukt, maar bottom line gunnen we het elkaar toch? Als je een twitteraccount hebt, moet je toch je gevoel kunnen delen? Je verdriet en blijdschap?

Ik begrijp de #openzenuw, heb ook het boek gelezen van Denise Hilhorst (dat ik zelf erg prettig vond om te lezen), maar ik vind de term nogal beladen om te associëren met iets positiefs als zwanger zijn. Een #openzenuw associeer ik met een misplaatste opmerking van iemand die jou hiermee kwetst, iemand die niet beter weet. Dat kan ook een zwangerschapsaankondiging zijn van een ander. Maar een lieflotje die na zoveel jaar eindelijk zwanger is geraakt, daar word ik blij van en is voor mij nooit een open zenuw. Ik hoop dat jullie dat net zo ervaren.

Het is voor een ieder om om te gaan met zijn/haar open zenuw. Het is jouw keuze om iemand te volgen. Als het te pijnlijk voor je is en je moeite hebt met de blije berichten van een ander, dan raad ik je aan op het knopje ‘ontvolgen’ te drukken zodra iemand zwanger is. Voel je niet verplicht om een ander te feliciteren, maak het jezelf niet moeilijker dan nodig is.

En lieve ex-lotjes, fantastisch dat jullie zwanger zijn, het is jullie van harte gegund. Jullie zijn ons voorbeeld, hier doen we het voor. Ik word blij van jullie blijdschap, deel gewoon wat jij wil. Maar liever zonder #openzenuw waarschuwing.foto blog poes

De club waar je niet bij wil horen

Lezeres Judith stuurde me vorig jaar een heftige email. Ze had veel verdriet gevoeld tijdens het lezen van mijn boek. Mijn grootste angst is haar werkelijkheid geworden. Haar laatste poging om zwanger te worden is niet gelukt, haar kinderwens blijft onvervuld.

Judith schreef:

Ik heb jouw boek gelezen en herken zoveel, in omgekeerde volgorde ook in beide ziekenhuizen geweest, jarenlang, waarna ik nu met lege handen sta. Ik hoor bij de club bij wie het niet is gelukt. De club waar niemand lid van wil worden.’

Inmiddels heeft ze mijn boek 5 keer gelezen. Het is haar manier om haar verdriet te verwerken en elke keer zegt ze steun te vinden in mijn verhaal.

Een paar weken terug stelde ik voor samen naar de Freya dag te gaan. Freya is de vereniging voor mensen met vruchtbaarheidsproblemen en mensen met een onvervulde kinderwens. Judith vond het een goed idee om samen te gaan.

bob marleyJudith reed met me mee en vertelde me haar hele verhaal. Ze had veel meegemaakt. Je kan er een boek over schrijven. Ik luisterde en voelde haar verdriet. We komen aan bij de bijeenkomst, en we zien heel veel mensen, ruim 150 hoorde ik. We gingen samen naar de lezing Verborgen verlies. De zaal was vol, allemaal lotgenoten die hetzelfde soort verdriet voelden, op hun eigen manier worstelend en vaak nog midden in het rouwproces zittend.

Judith was stilletjes aan het huilen, haar verdriet is nog zo vers. Een vrouw aan de andere kant van de rij zag haar huilen, en kwam een zakdoekje brengen. Een ontroerend gebaar. Na afloop vroeg ze Judith hoe het met haar ging.

Afgezien van de bindende factor van verdriet dat mensen bij deze Freyadag heeft samengebracht, is er toch een mooie club ontstaan met mensen waar je misschien wél bij wil horen. Zodat je van elkaars kracht kunt leren en je verdriet een plaats kan geven. Het gevoel krijgt dat je er niet alleen voor staat. Mensen die elkaars verdriet begrijpen en elkaar een hand op de schouder leggen die je soms zo hard nodig kan hebben. Mensen die lief zijn voor elkaar.

Ik kijk terug op een emotionele en waardevolle dag, een plek om mensen te ontmoeten met dezelfde ervaringen. Ik voelde ook positieve energie, die ‘s avonds nog lang doorging in mijn timeline op twitter.

Dit bericht stuurde Judith na ons bezoek aan de Freya dag:

‘Nog steeds onder de indruk van alles wat ik zaterdag heb gehoord, gezien en gevoeld. Alle sterke vrouwen die ik heb gezien zaterdag, ik wist niet dat er zoveel van waren, alle verhalen en al die vrouwen zo sterk! Dat geeft kracht. Freya doet goed werk. Deze song hoorde ik net in een winkel en wil ik met je delen: Superwoman, omdat dit zo goed aansluit bij al die stoere, sterke vrouwen.’

Ik denk dat het doel van Freya is bereikt. Dit is het voorbeeld van 1 deelnemer die troost heeft gevonden op deze dag. Fijn dat deze club bestaat waar je elkaar een hart onder de riem kan steken. Freya bedankt!

Quotes van de Freyadag:

‘Je sleept een hutkoffer achter je aan, en op een gegeven moment leer je er wieltjes onder te zetten.’ (deze quote is van een man, ook bijzonder!)

‘Stiekem zal ik toch altijd een sprankeltje hoop houden.’

‘Ik voel me daadwerkelijk wat lichter sinds ons Freya-tripje’ (Judith)

10 adviezen van Anne Tel

Mijn boek Paaseitjes zoeken in het AMC gaat over zestig keer ongesteld worden. Verdriet en blijdschap. Pech en geluk. Toevalligheden. Dingen die mij zijn overkomen in het dagelijkse leven. Het boek gaat ook over liefde en vriendschap. Ik stond er nooit alleen voor. Onze weg is lang geweest maar met een prachtig einde. Felicia is het allemaal waard geweest. Ik zou het zo weer doen. Sterker nog; ik ben alweer terug in het ziekenhuis voor behandelingen voor ons volgende kindje.

Voor mijn lezers die ook te maken hebben met vruchtbaarheidsproblemen, heb ik de volgende tien ongevraagde adviezen opgesteld.

Tien ongevraagde adviezen

  1. Als je in een IVF-traject terechtkomt: blijf praten met je partner en blijf van elkaar houden. Vergeet niet dat je een partner hebt gevonden met wie je samen een gezin wilt starten. Dat heeft niet iedereen, wees daar blij mee.
  2. Zoek momenten op om afstand te nemen, positieve afleiding (sporten, reizen, weekendjes weg, sauna)
  3. Wacht niet te lang. Als je een vrouw van boven de dertig bent en het lukt niet om binnen een jaar zwanger te worden, zoek hulp. Misschien is er een oorzaak waarom het niet lukt. Je wilt weten of er iets aan de hand is.
  4. Pas goed op jezelf. Combinatie werk en IVF is echt heel moeilijk. Ga door met leven. Ga niet alles opzij zetten, de impact is groot.
  5. Google niet teveel, ga niet alle fora afspeuren, hier word je niet gelukkiger of beter van. Pas op voor de extreme verhalen van mensen. Dr. Google is geen echte dokter. Het internet is de universele waarheid, je krijgt altijd gelijk, maar medische conclusies of een zelfdiagnose kun je hier niet aan verbinden.
  6. Stort je op je kleine neefjes en nichtjes en laat ze komen logeren. Hun ouders vinden dat prima.
  7. Wees oprecht blij voor een ander, betrek niet alles op jezelf. Jouw tijd komt nog wel. Trek je niet teveel aan van anderen die niet weten hoe dit is. Zij hebben niet de wijsheid in pacht.
  8. Realiseer je dat je bij lange na niet de enige bent. Alleen de succesverhalen; ‘in één keer raak geschoten’ hoor je, de rest niet of pas achteraf. Jullie openheid is een persoonlijke en moeilijke keuze.
  9. Wanneer jullie twee niet meer geloven in de behandelmethode of arts, ga naar een ander ziekenhuis.
  10. Kinderen ontstaan uit liefde. Deze liefde heb je ook nodig in het ziekenhuistraject.

18 juli boekpresentatie in Abcoude

Graag nodig ik je uit voor de boekpresentatie in boekhandel Sprey te Abcoude (Brugstraat 1-5). Dit vindt plaats op woensdag 18 juli om 18.00 uur. Met jullie wil ik het glas heffen op mijn twee dromen die werkelijkheid zijn geworden.
Mijn boek gaat over liefde, reizen en vruchtbaarheidsproblemen, de impact van IVF op het dagelijkse leven. Mijn boek is positief geschreven, vol humor en liefde en absoluut geen patiëntenverhaal.
Het boek is sinds deze week verkrijgbaar bij Sprey en via o.a. mijn websitebol.com of bruna.nl te bestellen. Iedereen is van harte welkom in Sprey. Ook de limited edition zal alléén deze avond te koop zijn bij boekhandel Sprey. Laat je me even weten of je erbij bent?
Graag tot ziens op 18 juli!

Wat een week!

Dinsdag plaatste Moeders voor Moeders de post over de cover van mijn boek op hun Facebook pagina. Binnen 10 minuten waren er al 45 reacties. In een half uur telden we 100 reacties. Het ging maar door. Het bericht werd 25 keer gedeeld, 86 keer geliked en we kregen maar liefst 498 reacties. Daarbij bereikte Moeders voor Moeders de mijlpaal van 10,000 facebook fans. Wauw! Moeders voor Moeders kreeg deze week ruim 1,000 nieuwe fans erbij, iets waar ik ook blij van word. Hoe belangrijk is het werk van Moeders voor Moeders voor vrouwen zoals ik? Meer dan 10,000 fans dragen MvM een warm hart toe. Ik hoop dat ik met mijn boek ook kan bijdragen over het grotere belang als jij als zwangere meedoet voor een ander. Toen ik eindelijk zwanger was, was ik oprecht blij met elke fles die ik volplaste.

Even terug naar de grote stemactie. Jullie zijn vast benieuwd naar de eindstand.

Cover 1: Ziekenhuisgang kreeg 20% van de stemmen (exact 100 stemmen)
Cover 2: Achterkant van meisje met lichteffect 46%  (227)
Cover 3: Moeder en kind 11% (55)
Cover 4: Vrouw op reis 9% (44)
Cover 5: Felicia 14% (69)

Mijn top-5 zag er compleet anders uit. Ik vind het erg bijzonder dat 500 mensen de keuze voor de mooiste cover van mijn boek hebben bepaald. Welke andere schrijver kan dat zeggen?

Topontwerper Roald Triebels heeft de winnende cover gemaakt. Roald is vrij bekend in de boekenwereld, hij heeft onder andere de cover van Herman Koch Het Diner gemaakt (blauwe cover met rode kreeft). Ik ben trots dat hij de ontwerper van mijn cover is.

Op de tweede plaats kwam de ziekenhuisgang van het AMC. Dit was al tijden de ‘werkcover’ voor ons. Toch waren wij nogal uitgekeken op de gang en we vroegen ons af of mensen het boek zouden kopen met dit beeld op de voorkant. Iemand zei dat het hem deed denken aan de Arbo-boekjes uit de jaren ’80. Toch kozen veel mensen voor deze cover, vanwege de herkenning. Als je zelf een IVF-traject hebt meegemaakt, dan herinner je gelijk weer de wachturen in een ziekenhuis. De IVF-afdeling van het AMC is overigens verhuisd naar een ander, modern gebouw, wat vast een grote verbetering moet zijn.

De cover met Felicia haalde de derde plaats. Als trotse moeder had ik graag mijn kind op de voorkant willen hebben. De foto is wit gemaakt, omdat het dan meer een droombeeld kreeg. Een droombaby, waar we het allemaal voor doen.

Op de vierde plaats is moeder en kind. Ik vind het zelf een erg mooie foto van moeder en kind, dat liefde uitstraalt. Maar mijn boek gaat over vruchtbaarheidsproblemen. Dit is al te concreet geweest om het prille geluk te laten zien. De foto straalt iets positiefs uit, en dat klopt wel met mijn boek, het is positief geschreven ondanks het zware onderwerp.

De laatste plaats is de foto van een vrouw van een jaar of dertig, hangend over een balustrade, genietend in een paradijselijke omgeving. Deze foto vind ik ook kenmerkend voor mijn verhaal. Dit ben ik. Een vrouw die midden in het leven staat, ze reist, geniet, doet leuke dingen, en aan de buitenkant zie je niets van haar vruchtbaarheidsproblemen. Bovendien is deze foto speciaal, want op deze plek in een watervillage in Sipadan, Borneo, ging Frank voor mij op de knieën.

Hoe dan ook, ik was veel te subjectief om de beste keuze zelf te maken. Het was goed om de totaal verschillende foto’s te plaatsen zonder uitleg erbij.

Ik wil iedereen bedanken voor het meedenken. De beelden hebben emoties en reacties in mensen losgemaakt. Mensen geraakt. Ik hoop dat jullie straks de inhoud van mijn boek net zo mooi vinden als de cover. Ik heb het met veel plezier geschreven, hopelijk lezen jullie het straks met net zoveel plezier.

Geen kind, wel op facebook

De social media van nu geven ons de mogelijkheid om makkelijk in contact te komen met oude bekenden. Je aantal online vrienden groeit steeds verder. Regelmatig kijk je op je prikbord. Jij bent nog niet zwanger, maar het lijkt alsof iedereen die je kent een gezellige babyfoto op zijn profiel en prikbord heeft staan. Je vindt je ex-geliefden online terug met 1 of 2 kinderen. Babyfoto’s zijn veruit het meest populair met tientallen likes en reacties.

En jij, wat heb jij te melden? Dat je IVF weer is mislukt? Dat je nu met de laatste poging gaat beginnen? Dat je een miskraam hebt gehad? Een sneu voorbeeld is dat een vriendin net een miskraam kreeg, en daarna op facebook een bericht leest van een andere vriendin die op facebook bekendmaakt dat ze zwanger is van haar derde. Een bericht waar ze niet op zit te wachten, zij was toch aan de beurt? Het gebeurt en je doet er niets aan. Je kan moeilijk alleen vrienden worden met kinderloze stellen en ontvrienden als ze zwanger raken. Facebook is ook het dagelijkse leven, zwanger worden en kinderen horen daar simpelweg bij. Natuurlijk ben je blij voor een ander, en ‘like’ je gewoon de foto van de nieuwe online baby en feliciteer je de blije ouders. En stiekem baal je vanuit je tenen dat het weer niet jouw baby is. Vroeger zeiden we: goed nieuws is geen nieuws. Dat is veranderd. Op facebook deel je alleen maar goed nieuws. Het is ook gek als je online een bericht over je IVF op facebook plaatst. Je wilt ook niet dat iedereen het weet en mensen medelijden met je krijgen. Je wilt geen slachtoffer zijn. Daarom plaats je ook gewoon je vrolijke vakantiefoto’s online. Of een avondje uit met je vriendinnen.

In de jaren dat ik zwanger wilde worden, heb ik honderden babyfoto’s voorbij zien komen. Nu doe ik er zelf ook actief aan mee, ik heb 5 jaar in te halen. Ik ben blij dat ik nu ook bij de groep trotse moeders hoor. Mooie dingen wil je delen, wat is mooier dan je eigen kind?

Als jij nog niet zwanger bent, wacht maar: jouw tijd komt nog wel. Of ga trouwen, doet het ook goed online. Ook jouw leven zonder man of kind is de moeite waard om te delen. Jij bent leuk genoeg. Als je geen zin hebt om te delen, dan doe je er gewoon niet aan mee. Net zo makkelijk, toch?

nee, makkelijk is het niet. Het hangt ook af hoe je in het leven staat en hoe je met vrienden omgaat. En zij met jou.

Zomerkind

De zomer van 2011 begint met een regenachtige, grijze dag. Maar voor mij is het een bijzondere dag.

Ik denk terug aan acht maanden geleden. Op een nazomerdag loop ik alleen over het strand in Bergen aan Zee. Frank is deze week aan het zeilen met zijn jaarclub in Napels. Ik wacht op een telefoontje van het ziekenhuis. Maar eigenlijk weet ik de uitslag al. Ik stel me in op een teleurstelling en beloof mezelf deze keer niet te gaan huilen. Na zes mislukte IUI en twee mislukte IVF pogingen weet ik ondertussen hoe het voelt. Het ziekenhuis gaat me me tussen twee en half vijf bellen. Om vier minuten over twee een sms van Frank: ‘Weet je al wat?’ Ik lach en sms terug: ‘Wat denk je zelf? Het is amper twee uur, voor half vijf weten we het.’

Ik kijk naar de lucht en zie wolken. Dan breekt plotseling de zon voorzichtig door. Tegelijkertijd hoor ik mijn mobiel overgaan: een onbekend nummer. Het is acht over twee. Ik neem op.
“Spreek ik met Anne Tel?”
“Ja.”
“U spreekt met Marjolein van de IVF-kliniek. Wilt u even gaan zitten?”
“Nou,” antwoord ik, “Ik loop op het strand, dus zegt u het maar gewoon.” Ik weet wat er komen gaat. Ik weet dat ik deze keer niet verdrietig hoef te zijn, want ik heb nog zes embryo’s in de vriezer. Ik ga niet huilen. Ik ga niet huilen!

Dan hoor ik haar zeggen: “U bent zwanger!”

“Ben ik zwanger?”, roep ik uit, “Weet u het zeker? Ik kan het niet geloven!” Ik word overmand door emoties van extreme blijdschap en geluk. Tranen stromen over mijn wangen, ik spring in de lucht, ik draai een rondje en laat me in het zand vallen.

Ik bel Frank; hij neemt niet op. Dan zie ik dat ik per ongeluk het thuisnummer belde. Volkomen in de war klik ik de hartjes-app aan, die gelijk mijn liefde belt op zijn mobiel. Mijn handen trillen. Mijn lichaam beeft van geluk. De telefoon gaat over, één, twee, drie keer en dan neemt mijn grote liefde op die ik ga vertellen dat hij vader gaat worden.

“IK BEN ZWANGER!!”, schreeuw ik uit met een snik in mijn stem. “Echt waar? Oh lieverd, lieverd van me!” Ik hoor de klank van emotie en ongeloof in zijn stem. Stil. We kunnen even niets uitbrengen. Dan hoor ik hem schreeuwen: “Anne is zwanger!” Ik hoor een luid gejuich op de achtergrond. “Oh lieverd, wat wil ik nu graag bij je zijn, jou en je buikje knuffelen. Wauw!”

 Op 21 juni 2011, de eerste dag van de zomer, ben ik moeder geworden. Onze prachtige dochter Felicia is geboren op de eerste dag van de zomer. Met haar erbij zal de zon elke dag schijnen, mijn zomerkind.

In de zomer van 2012 wordt mijn tweede grote droom werkelijkheid. Deze zomer komt mijn boek ‘Paaseitjes zoeken in het AMC’ uit. Mijn verhaal over liefde, reizen en vruchtbaarheidsproblemen.

Praten helpt, echt!

Het allerbelangrijkste is, dat je dit traject samen ingaat, elkaar door en door steunt en met elkaar blijft praten. Er zijn vriendinnen geweest die bang zijn dat hun relatie niet sterk genoeg is voor het ziekenhuistraject. Als dat zo is, kan je dan wel samen kinderen opvoeden? Een ziekenhuistraject is heftig, maar kinderloos achterblijven is nog heftiger. Het ziekenhuis geeft geen garantie, sterker nog, slechts 50% wordt zwanger na drie IVF-behandelingen. Dat is best veel. Ik dacht altijd, we gaan naar het ziekenhuis, als het echt niet op de gewone manier lukt, dan gaat het ziekenhuis de natuur een handje helpen. Dat 50% kinderloos blijft, vind ik nog steeds schokkend. Zoveel moeite doen en dan lukt het uiteindelijk nog niet. Hoe ver ga je door?

Ik merk steeds vaker in mijn omgeving dat zwanger worden problemen geeft. Of zwanger blijven, want je hoort ook veel verhalen over miskramen, buitenbaarmoederlijke zwangerschappen en vroeggeboortes. Iedereen heeft zijn eigen verhaal. Door jezelf open te stellen, vertellen anderen ook hun verhaal. Iedereen kent ook wel iemand die vruchtbaarheidsproblemen heeft. Door erover te praten, sta je er niet alleen voor en soms krijg je tips waar je echt waar aan hebt. Luister goed naar anderen, want iedereen heeft het beste met je voor.

Als je liever jouw probleem niet toevertrouwd aan je vrienden of familie, ga dan met je partner in gesprek met een psycholoog. Het is een grote last op je schouders om te dragen, probeer jezelf daarom te ontlasten door een ander luisterend oor dan je lief. Soms kan dat enorm helpen, door er met een professional over te praten. Wij hebben die weg ook bewandeld, het heeft ons sterker gemaakt.

Er is ook een patiëntenvereniging Freya www.freya.nl. Deze vereniging geeft een blad uit en organiseert bijeenkomsten voor stellen met vruchtbaarheidsproblemen. Persoonlijk heb ik er geen ervaring mee. Het woord ‘lotgenoten’ sprak mij niet aan, ik wilde geen lotgenoot zijn of slachtofferrol op me nemen. Voor anderen kan het wel werken. Doe vooral waar jij je goed bij voelt!